Xamse: “Ma Siyaasadeyno dhaqaalaha aan siino dowlad goboleedyada”

Ra’iisul Wasaaraha Xukuumadda Federaalka Soomaaliya, Xamse Cabdi Barre, ayaa sheegay in dowladda federaalku aysan siyaasadeyn dhaqaalaha ay siiso dowlad-goboleedyada, isagoo ku adkeystay in taageerada dhaqaale ee dowlad-goboleedyada loo bixiyo si waafaqsan nidaamka dowladda, isla markaana aan lagu saleyn khilaafaad siyaasadeed.

Ra’iisul Wasaaraha ayaa hadalkan ka sheegay munaasabad ka dhacday magaalada Muqdisho oo lagu soo bandhigayay warbixinta dhaqaalaha Soomaaliya ee sannadkii 2025. Wuxuu sheegay in 2025 uu ahaa sannadkii dowlad-goboleedyada la siiyay taageerada dhaqaale ee ugu badan, isaga oo arrintaas u soo qaatay tusaale ku saabsan sida dowladda federaalku u maareyso xiriirka dhaqaale ee kala dhexeeya maamul-goboleedyada.

“Dowladdu ma aysan siyaasadeyn, mana siyaasadeyn doonto taageerada dhaqaale ee ay siiso dowlad-goboleedyada. Sanadkii 2025 wuxuu ahaa sanadkii dhaqaalaha ugu badan la siiyay dowlad-goboleedyada,” ayuu yiri Ra’iisul Wasaare Xamse Cabdi Barre.

Hadalka Ra’iisul Wasaaraha ayaa kusoo beegmaya xilli ay Soomaaliya ku jirto marxalad dib-u-habeyn dhaqaale iyo maaliyadeed ah, iyadoo dowladda federaalku ay xoogga saareyso kordhinta dakhliga gudaha, hagaajinta maamulka maaliyadda iyo sidii loo xoojin lahaa hay’adaha dowladda. Wasaaradda Qorsheynta ayaa sidoo kale warbixinno rasmi ah ku sheegtay in dhaqaalaha Soomaaliya uu wajahayo caqabado isugu jira koboc dhaqaale, maalgashi, shaqo-abuur, sugnaanta cuntada iyo ku tiirsanaanta dhaqaalaha dibadda.

Dowlad-goboleedyada Soomaaliya waxay ku tiirsan yihiin ilo dhaqaale oo kala duwan, kuwaas oo ay ka mid yihiin dakhliga gudaha, canshuuraha iyo dhaqaalaha laga helo mashaariicda horumarineed iyo taageerada ay bixiyaan dowladda federaalka iyo bahwadaagta caalamiga ah.

Sidaas darteed, habka loo qaybiyo dhaqaalaha iyo mashaariicda horumarineed wuxuu muddooyinkii dambe ahaa arrin xasaasi ah oo ku dhex jirta xiriirka Dowladda Federaalka iyo dowlad-goboleedyada.

Marka ay dowladda federaalku sheegto in aan dhaqaalaha loo adeegsanayn siyaasad, waxay si gaar ah muhiim ugu tahay dowlad-goboleedyada iyo shacabka inay helaan nidaam cad oo lagu ogaan karo sida lacagaha loo qaybiyo, shuruudaha lagu saleeyo iyo mashaariicda ay ku baxaan.

Hadalkan Xamse Cabdi Barre wuxuu sidoo kale kusoo aadayaa xilli ay Puntland marar kala duwan dhaliilo u jeedisay Dowladda Federaalka Soomaaliya, gaar ahaan arrimaha la xiriira maareynta iyo qaybinta dhaqaalaha iyo taageerada caalamiga ah ee Soomaaliya.

Puntland ayaa mararka qaar ku dooda in dowladda federaalku aysan si siman u maamulin ama u qaybin qaar ka mid ah dhaqaalaha iyo mashaariicda ay Soomaaliya ka hesho beesha caalamka, halka Dowladda Federaalka ay dhinaceeda mar walba ku adkeysato in kheyraadka iyo taageerada dalka loo maareeyo si waafaqsan nidaamka federaalka iyo qorshayaasha qaranka.

Sidaas darteed, hadalka Ra’iisul Wasaaraha wuxuu u muuqdaa inuu si toos ah uga jawaabayo doodda ku saabsan in taageerada dhaqaale loo adeegsan karo cadaadis ama dano siyaasadeed, isaga oo meesha ka saaray in xukuumaddiisu dhaqaalaha u isticmaasho siyaasadayn.

Dowladda Federaalka waxay sannadkii 2025 wadday qorshayaal la xiriira kobcinta dhaqaalaha, dib-u-habeynta maamulka iyo xoojinta dakhliga gudaha. Wasaaradda Qorsheynta waxay sheegtay in Qorshaha Isbeddelka Qaranka 2025–2029 uu diiradda saarayo kobaca dhaqaale waara, maamulka dowladnimada, horumarinta bulshada iyo adkeysiga deegaanka.

Sidoo kale, dowladda ayaa xoogga saartay sidii loo ballaarin lahaa wax-soo-saarka gudaha, maalgashiga iyo fursadaha shaqo, iyadoo Ra’iisul Wasaare Xamse uu 2025 ka hadlay muhiimadda wax-soo-saarka gudaha iyo isku-filnaanshaha cuntada.

Inkasta oo Ra’iisul Wasaare Xamse uu sheegay in 2025 uu ahaa sannadkii ugu dhaqaalaha badnaa ee dowlad-goboleedyada la siiyay, haddana hadalkaas wuxuu keenayaa su’aalo la xiriira tirada guud ee lacagta la bixiyay, dowlad-goboleed kasta inta uu helay, nooca taageerada la bixiyay iyo mashaariicda lagu fuliyay.

Faahfaahintaas ayaa muhiim u noqon karta in si madax-bannaan loo qiimeeyo sida dhaqaalaha loo qaybiyay iyo in nidaamka loo adeegsaday uu ahaa mid isku mid ah ama ku saleysnaa baahiyaha iyo qorshayaasha dowlad-goboleed kasta.

Ugu dambeyn, hadalka Ra’iisul Wasaaraha wuxuu muujinayaa in Dowladda Federaalka ay dooneyso inay caddeyso in xiriirka dhaqaale ee kala dhexeeya dowlad-goboleedyada uusan ku xirnayn khilaafaadka siyaasadeed, isla markaana ay ku dooddo in sannadkii 2025 la sameeyay taageeradii dhaqaale ee ugu ballaarneyd ee dowlad-goboleedyada la gaarsiiyo. Dowladda ayaa sidoo kale sii wadday warbixinnada iyo qorsheyaasha la xiriira maaliyadda iyo horumarinta dhaqaalaha dalka