Koalisiewetsontwerp nie voor verkiesing van 2026 gereed

Die uitslae van die 2016-plaaslike verkiesings het die era van koalisieregerings in Suid-Afrikaanse metropolitaanse munisipaliteite ingelui. Die ANC het sy absolute meerderheid in vier van die agt metros verloor, wat gelei het tot rade wat koalisieregerings genoodsaak het.

Hierdie situasie was voorheen onbekend in die plaaslike regering, en die skaal daarvan het ’n openbare debat oor die behoefte aan ’n duidelike wetlike raamwerk vir die vorming en funksionering van sulke koalisies ontlok. Die Municipal Structures Amendment Bill (Koalisiewetsontwerp) is in 2024 voorgestel juis om die instabiliteit in hung-rade aan te spreek, onder meer deur mosies van wantroue in burgemeesters, speakers en hoofswepe te beperk.

Sedert 2016 het Johannesburg reeds tien burgemeesterswisselings beleef, terwyl Nelson Mandelabaai en Tshwane elk ses gehad het. Hierdie politieke onstabiliteit filter deur na die administrasie en veroorsaak diensleweringsagterstande. Die wetsontwerp stel ook voor dat die tydperk om munisipale bestuursstrukture te vorm van 14 na 30 dae verleng word, sodat partye genoeg tyd het om te onderhandel, en dat koalisie-ooreenkomste openbaar gemaak word.

Tog het die wetsontwerp steeds nie wet geword nie, wat die regering se gebrek aan dringendheid om plaaslike regering se krisisse op te los, blootlê. Die departement van samewerkende regering en tradisionele sake se wens dat die wetsontwerp voor die 4 November-verkiesings deurgevoer word, is onprakties.

Partye is met verkiesingsveldtogte besig, en die kompleksiteit van die wysigings vereis deeglike openbare deelname wat nie binne die beskikbare tyd moontlik is nie. Sonder ’n samehangende wetlike raamwerk sal die chaos van die afgelope tien jaar voortduur, die stabiliteit van plaaslike regering verder ondermyn en dienslewering verder verswak.

(OBH)