Hele hoëronderwysstelsel kan onder die gewig van onhoudbare beloftes ineenstort

Die ANC-regering het hoër onderwys in Suid-Afrika omskep van ’n streng soeke na intellektuele uitnemendheid na ’n staatsgesubsidieerde luukse welsynstelsel. Deur NSFAS nie net studiegeld nie, maar ook behuising, maandelikse voedseltoelae en selfs rekenaars vir byna ’n miljoen studente te dek, is ’n onvolhoubare fiskale monster geskep.

Wat as ’n edele poging begin het om ekonomiese hindernisse af te breek, het ontwikkel tot ’n kultuur van onverdiende regte, waar studente verwag dat die staat hul hele lewenstyl finansier. Hierdie beleid het ernstige gevolge. Terwyl miljarde rande na lewenskoste vloei, word universiteite se basiese subsidies vir laboratoria, navorsing en akademiese salarisse uitgehol.

Kenners soos professor Jonathan Jansen en voormalige Wits-visekanselier Adam Habib waarsku dat dit akademiese sukses nie skep nie, maar bloot, duur uitvalkoerse subsidieer. Studenteraadslede reageer met woede wanneer die regering probeer om behuisingskoste te beperk, en eis premium-woonstelle as ’n mensereg – betaal deur ’n oorbelaste belastingbasis.

Die stelsel sluit ook die “missing middle” uit – kinders van verpleegsters, onderwysers en polisiebeamptes wat net bo die inkomstegrens val. Politieke partye bied uiteenlopende oplossings: die DA wil ’n gestapelde stelsel met lenings vir middelinkomstes, terwyl ander universele gratis onderwys eis.

Uiteindelik, skryf Ivor Blumenthal, kan Suid-Afrika nie ’n kultuur van aanspraak op ’n krimpende belastingbasis bankroll nie. Sonder akademiese rekenskap sal die hele hoëronderwysstelsel onder die gewig van onhoudbare beloftes ineenstort.

(OBH)