Icara turebere hamwe iby’u Budage mu guhuza u Rwanda na Congo
U Budage bwagaragaje ubushake bwo kugira uruhare mu bikorwa bya dipolomasi bigamije gukemura amakimbirane hagati ya Repubulika ya Demokarasi ya Congo n’u Rwanda, mu gihe Leta Zunze Ubumwe za Amerika na Qatar na byo bikomeje kugira uruhare mu gushaka umuti w’ayo makimbirane.
Icyo cyifuzo cyatangajwe na Serap Güler, Umunyamabanga wa Leta muri Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga y’u Budage, nyuma y’ibiganiro yagiranye na Perezida wa RDC, Félix Tshisekedi, i Kinshasa ku wa 24 Ukwakira 2026.
Mu butumwa bwatanzwe nyuma y’iyo nama, Güler yavuze ko yasabye ko u Budage bwagira uruhare mu buhuza, bugafasha impande bireba kugeza ubutumwa kuri buri ruhande no guteza imbere ibiganiro bigamije amahoro.
Yagize ati:* “Nasabye Perezida Félix Tshisekedi ko u Budage, busanzwe bufite uruhande rutabogamye, bwagira uruhare mu buhuza, bugafasha kugeza ubutumwa busobanutse ku mpande bireba no gutuma ibiganiro by’amahoro birushaho gutera imbere.”*
Icyakora, amakuru yatangajwe nyuma y’iyo nama ntasobanura neza uko ubwo buhuza bwakorwa, igihe bwatangirira cyangwa niba impande zose bireba zaramaze kwemera icyo cyifuzo.
Urugendo rwa Güler mu Karere k’Ibiyaga Bigari
Mbere yo guhura na Tshisekedi, Serap Güler yagiriye uruzinduko mu Rwanda no mu Burundi, aho yagiranye ibiganiro n’abayobozi b’ibi bihugu ku bufatanye n’ibibazo by’umutekano mu karere.
Ku wa 20 Ukwakira 2026, Perezida Paul Kagame yakiriye Güler muri Village Urugwiro. Ibiganiro byabo byibanze ku gushimangira ubufatanye busanzwe hagati y’u Rwanda n’u Budage mu nzego zifitiye inyungu impande zombi.
Ku wa 22 Ukwakira, Güler yari mu Burundi, aho yagiranye ibiganiro na Perezida Évariste Ndayishimiye. Uruzinduko rwe muri ibyo bihugu rwabanjirije ibiganiro yagiranye na Tshisekedi i Kinshasa.
Mbere y’urwo rugendo, Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga y’u Budage yari yatangaje ko Güler azaganira n’abayobozi bo muri ibyo bihugu ku bibazo by’akarere, hagamijwe gushimangira amahoro, umutekano n’iterambere rirambye.
Icyifuzo cya Berlin cyo kugira uruhare mu buhuza kije mu gihe hakomeje gushakwa umuti wa dipolomasi w’amakimbirane yo mu Burasirazuba bwa RDC, aho imirwano imaze igihe ihungabanya umutekano w’abaturage.
Perezida Kagame ubwo yakiraga Serap Güler muri Village Urugwiro
Kigali na Kinshasa ntibavuga rumwe ku mutekano
Umubano hagati y’u Rwanda na RDC ukomeje kurangwa n’impaka ku mutekano wo mu Burasirazuba bwa Congo, cyane cyane ku ruhare rw’ihuriro rya AFC/M23 ryahindutse Front pour la Refondation de la Nation (FRN).
Leta ya RDC ishinja u Rwanda gufasha umutwe wa M23 mu bya gisirikare. U Rwanda ruhakana ibyo birego, rukavuga ko rufite impungenge z’umutekano zijyanye n’ibikorwa bya FDLR ikorera muri RDC.
FDLR ni umutwe ufite aho uhuriye n’abagize uruhare muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu Rwanda mu 1994. U Rwanda rufata uwo mutwe nk’ikibazo cy’umutekano w’igihugu, mu gihe ubutegetsi bwa RDC bwo bakorana ku manywa y’ihangu.
Mu biganiro yagiranye na Tshisekedi, Güler na we yagaragaje ko impungenge z’umutekano w’u Rwanda zitagomba kuba impamvu yo kurenga ku mategeko mpuzamahanga cyangwa kubangamira ubusugire bw’ubutaka bwa RDC, nk’uko byatangajwe n’Ibiro bya Perezida wa Congo.
Ibyo biganiro bigaragaza ko ubusugire bwa RDC n’impungenge z’umutekano w’u Rwanda biri mu bibazo by’ingenzi bigomba kwitabwaho mu gushaka umuti w’amakimbirane. Icyakora, kugira ngo ishusho y’izo mpaka ibe yuzuye, hakenewe no kumenya uko uruhande rw’u Rwanda rusobanura ibyo bibazo n’uko rwakira icyifuzo cy’u Budage.
Tshisekedi yagiranye ibiganiro na Serap Güler
Amakimbirane afite amateka maremare
Ibibazo by’umutekano mu Burasirazuba bwa RDC bifitanye isano n’ingaruka za Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, nyuma y’aho bamwe mu bari mu ngabo za Leta yari imaze gutsindwa n’abagize imitwe yari iyishyigikiye bahungiye muri Zaire, ubu ni RDC.
Mu myaka yakurikiyeho, bamwe mu bahungiye muri icyo gihugu bagize uruhare mu ishingwa rya FDLR, umutwe umaze igihe kinini uvugwa mu bibazo by’umutekano muke mu Burasirazuba bwa RDC.
Ibikorwa by’uyu mutwe w’iterabwoba byagiye bigira ingaruka ku baturage, birimo impfu, guhunga, gufatwa ku ngufu, kwinjiza abana mu nyeshyamba n’ibindi bikorwa by’ubunyamaswa.
Ku rundi ruhande, umutwe wa M23 wongeye kubura imirwano mu mpera za 2021. Uyu mutwe uvuga ko urwanira uburenganzira n’umutekano w’abaturage bo mu Burasirazuba bwa RDC, cyane cyane abavuga Ikinyarwanda. Leta ya Congo iwushinja ibikorwa bihungabanya umutekano n’ubusugire bw’igihugu.
Mu ntangiriro za 2025, AFC/M23 yigaruriye Goma muri Mutarama, ikomereza i Bukavu muri Gashyantare. Ibyo bikorwa byakajije umwuka mubi hagati ya Kigali na Kinshasa, binongera igitutu ku bikorwa mpuzamahanga bigamije gushaka umuti w’amakimbirane.
Nubwo impande zombi zitumvikana ku mpamvu n’umuzi w’ibibazo by’umutekano, gukemura amakimbirane bisaba ko impungenge zazo ziganirwaho, ibirego bigasuzumwa kandi hakubahirizwa amategeko mpuzamahanga.
Ese ubuhuza bw’u Budage bwatanga umusaruro?
U Budage bushobora kugira uruhare mu gufasha impande zirebwa n’amakimbirane kuganira, ariko kuba bwagaragaje ubushake bwo kubikora ntibihagije kugira ngo byemezwe ko buzemerwa nk’umuhuza n’impande zose.
Kimwe mu bizagaragaza agaciro k’icyo cyifuzo ni uko u Rwanda na RDC zizacyakira, uko impungenge z’umutekano za buri ruhande zizitabwaho ndetse n’uko uruhare rw’u Budage ruzakorana n’izindi gahunda za dipolomasi zisanzweho.
Berlin ishobora gufasha mu kugeza ubutumwa hagati y’impande zombi, koroshya ibiganiro no gushyigikira ishyirwa mu bikorwa ry’ibyemeranyijweho. Ariko ibyo bizaterwa n’inshingano izahabwa, ubwumvikane bw’impande bireba n’ubushake bwazo bwo kubahiriza amasezerano.
Ikindi kibazo ni ukumenya niba uruhare rushya rw’u Budage ruzunganira izindi gahunda z’amahoro cyangwa niba ruzakenera uburyo bwihariye bwo gukorana na zo. Guhuza ibikorwa by’abahuza bishobora gufasha mu gukurikirana ibyo impande zemeranyijeho, mu gihe kutumvikana ku nshingano bishobora kugora imikorere y’ibiganiro.
Kugeza ubu, nta makuru ahagije atuma hanzurwa ko icyifuzo cy’u Budage cyamaze kwemerwa n’impande zose cyangwa ko hari umusaruro mushya w’amahoro cyatanze.
Agaciro k’iki cyifuzo kazagaragarira mu bushobozi bwo gufasha impande bireba kugabanya umwuka mubi, gukemura impungenge z’umutekano no kugera ku masezerano arambye yubahirizwa.
Serap Güler yageze no kwa Ndagishimiye wohereje ingabo kurwana muri Congo
NDEKEZI JOHNSON / UMUSEKE.RW
Follow the story
About this article
- Length
- 880 words · 4 min read
- Published
- October 26, 2026
- Byline
- NDEKEZI Johnson
- Source
- Umuseke