Qodista Ceelka shidaalka ee Curad-1 oo Marxalad cusub gashay

Sida uu sheegay Guddoomiyaha Hay’adda Batroolka Qaranka Soomaaliyeed, Cabdulqaadir Aadan Maxamed Qodista ceelka shidaalka ee Curad-1, oo ah ceelkii ugu horreeyay ee si rasmi ah looga qodo biyaha badda Soomaaliya, ayaa gaartay lakabka dhulka ee loo yaqaan Early Cretaceous, halkaas oo ay ka bilaabmeen baaritaannada lagu ogaanayo suurtagalnimada jiritaanka shidaal iyo gaas dabiici ah oo ku jira dhulka hoostiisa, .

Guddoomiyaha Hay’adda Batroolka Qaranka ayaa wareysi uu siiyay Telefishinka Qaranka Soomaaliya ku sheegay in qodista ceelkan ay mareyso marxalad muhiim u ah hawsha sahminta kheyraadka shidaalka ee ku jira biyaha Soomaaliya, isaga oo xusay in qiyaastii 2,000 oo mitir ay weli ka harsan yihiin qoto-dheeraanta bartilmaameedka loo qorsheeyay ceelka.

Wuxuu sheegay in haddii hawshu u socoto sidii loo qorsheeyay, isla markaana aysan soo bixin caqabado farsamo ama kuwo kale oo dib u dhac keeni kara, la filayo in bartilmaameedka qodista la gaaro bisha Diseembar ee sannadkan 2026.

Cabdulqaadir Aadan Maxamed ayaa sheegay in qodista ceelka Curad-1 ay hadda gaartay heer ay muhiimad gaar ah leedahay xogta laga helayo lakabyada dhulka hoostiisa, maadaama muunadaha laga soo qaadayo dhagaxyada iyo lakabyada la dhex marayo ay gacan ka geysan karaan fahamka xaaladda juqraafiyeed ee deegaanka.

“Meelaha ay ka bilaabmaan astaamaha muujinaya in shidaal meesha ku jiro, halkaas ayay hadda qodistu ka sii bilaabanaysaa. Inta aad sii qodaysid, waxaa sii kordhaya dhiirrigelinta iyo rajada laga qabo in shidaal meesha ku jiro. Hadda waxaad taagan tihiin marxaladdii ugu muhiimsanayd,” ayuu yiri Guddoomiyaha Hay’adda Batroolka Qaranka.

Hadalkan ayaa muujinaya muhiimadda ay leedahay marxaladda hadda lagu jiro, maadaama ay khubaradu doonayaan inay helaan xog dheeraad ah oo lagu qiimeeyo suurtagalnimada in dhulka hoostiisa ay ku jiraan kayd shidaal oo laga faa’iideysan karo.

Si kastaba ha ahaatee, gaaritaanka lakabka Early Cretaceous iyo helitaanka astaamo loo baahan yahay in la baaro kaligood ma xaqiijinayaan in shidaal ganacsi ahaan loo soo saari karo laga helay ceelka. Go’aanka kama dambaysta ah wuxuu ku xirnaan doonaa natiijooyinka baaritaannada, xogta laga helo qodista iyo qiimeynta farsamo ee lagu sameeyo lakabyada dhulka hoostiisa.

Guddoomiyaha Hay’adda Batroolka Qaranka ayaa sheegay in 2,000-kii mitir ee ugu horreeyay ee ceelka la qoday ay ahaayeen lakabyo dhuleed oo loo yaqaan sedimentary rocks, kuwaas oo ka kooban walxo iyo dhagaxyo ku samaysmay habka ay walxaha dabiiciga ah iyo macdantu ugu ururaan lakabyo muddo dheer ah.

Lakabyada noocan ah ayaa muhiim u noqon kara sahminta shidaalka, maadaama qaar ka mid ah ay awood u yeelan karaan inay kaydiyaan shidaal ama gaas, halka lakabyo kale ay u shaqayn karaan sidii dhagaxyo daboola oo ka hortaga in kheyraadku u gudbo dusha sare.

Hase yeeshee, jiritaanka lakabyo sedimentary ah oo keliya kuma filna in lagu xaqiijiyo helitaanka shidaal. Waxaa loo baahan yahay in la ogaado nooca dhagaxyada, qaab-dhismeedkooda, xaaladaha ay ku samaysmeen iyo in ay jiraan astaamo muujinaya in shidaal ama gaas ku ururi karo gudaha lakabyadaas.

Sida uu sheegay Guddoomiyuhu, muunado laga soo qaaday lakabyadii hore ayaa loo diyaariyay baaritaanno dheeraad ah, si loo helo xog cilmiyeed ka caawin karta khubarada qiimeynta xaaladda juqraafiyeed ee ceelka.

Intii lagu guda jiray hawsha qodista Curad-1, waxaa la helay 18 muunadood oo dhagaxyo ah oo laga soo qaaday lakabyada dhulka hoostiisa, halka 15 muunadood oo kale la filayo inay soo gaaraan.

Muunadahan ayaa muhiim u ah baaritaannada lagu ogaanayo sifooyinka dhagaxyada iyo xaaladaha dhulka hoostiisa, iyadoo natiijooyinka laga helo ay gacan ka geysan karaan fahamka suurtagalnimada jiritaanka shidaal.

Khubaro Turki ah iyo shaqaale ka tirsan Hay’adda Batroolka Qaranka Soomaaliya ayaa si wadajir ah u baaraya muunadaha, iyagoo natiijooyinka la barbar dhigaya xogta laga helay sawirrada saddex-geesoodka ah ee dhulka hoostiisa, oo loo yaqaan 3D seismic data.

Xogta saddex-geesoodka ah ee dhulka hoostiisa ayaa sahminta shidaalka looga adeegsadaa in lagu fahmo qaab-dhismeedka lakabyada dhagaxyada, meelaha ay ku kala duwan yihiin iyo qaababka juqraafiyeed ee laga yaabo inay ku habboon yihiin uruurinta shidaalka ama gaaska.

Marka xogtan la isku daro natiijooyinka laga helo muunadaha iyo xogta qodista, khubaradu waxay heli karaan sawir ka faahfaahsan xaaladda dhulka hoostiisa, inkasta oo xaqiijinta kayd shidaal oo ganacsi ahaan loo soo saari karo ay u baahan tahay caddeymo iyo qiimeyn dheeraad ah.

Hay’adda Batroolka Qaranka Soomaaliya ayaa sidoo kale qorsheyneysa in muunadaha laga soo ururiyo ceelka Curad-1 loo kaydiyo si nidaamsan, si ay mustaqbalka uga faa’iideystaan ardayda Jaamacadda Ummadda Soomaaliyeed iyo cilmi-baarayaasha ku takhasusay cilmiga dhulka iyo kheyraadka dabiiciga ah.

Qorshahan ayaa fursad siin kara ardayda iyo khubarada Soomaaliyeed inay si toos ah u bartaan noocyada dhagaxyada laga helo dhulka hoostiisa badda, hababka lagu baaro iyo sida xogta juqraafiyeed loogu adeegsado sahminta shidaalka.

Sidoo kale, kaydinta muunadaha ayaa gacan ka geysan karta dhisidda aqoon gudaha ah oo la xiriirta cilmiga batroolka, taas oo muhiim u noqon karta dadaallada mustaqbalka ee Soomaaliya ay ku dooneyso inay ku horumariso kheyraadkeeda dabiiciga ah.

Haddii qorshahan la hirgeliyo, wuxuu sidoo kale ardayda iyo cilmi-baarayaasha siin karaa fursad ay ku fahmaan shaqada ay khubaradu ka qabtaan muunadaha dhagaxyada, baaritaannada shaybaarka iyo isku xirka xogta laga helo qodista iyo sawirrada dhulka hoostiisa.

Qodista ceelka Curad-1 ayaa bilaabatay bishii Abriil 2026, waxaana fulinaysa Shirkadda Batroolka Qaranka Turkiga ee TPAO, iyadoo adeegsanaysa markabka qodista shidaalka badda ee Çağrı Bey.

Markabkan ayaa loo adeegsaday hawsha qodista ceelka ku yaalla badda Soomaaliya, iyadoo shaqada socota ay qayb ka tahay dadaallada lagu baarayo suurtagalnimada kheyraadka shidaal ee ku jira biyaha dalka.

Ceelka Curad-1 wuxuu ku yaallaa qiyaastii 372 kiiloomitir waqooyi-bari magaalada Muqdisho, taas oo ka dhigan in hawsha qodistu ka socoto meel ka fog xeebaha caasimadda.

Qodista ceel ku yaalla badda dhexdeeda waxay u baahan tahay qalab farsamo oo khaas ah, shaqaale tababaran, qorsheyn joogto ah iyo xog cilmiyeed lagu hago hawsha. Waxa kale oo muhiim ah in si taxaddar leh loo baaro muunadaha laga helayo lakabyada kala duwan ee dhulka hoostiisa, si loo fahmo xaaladaha juqraafiyeed ee goobta.

Soomaaliya ayaa muddo dheer raadineysay sidii loo sahmin lahaa loona qiimeyn lahaa kheyraadka shidaal ee suuragalka ah in uu ku jiro dhulkeeda iyo biyaha hoostooda. Hawsha Curad-1 waxay ka mid tahay tallaabooyinka lagu doonayo in xog toos ah laga helo dhulka hoostiisa, halkii lagu ekaan lahaa saadaasha iyo xogaha laga helo sahminta aan qodista tooska ah ku dhisnayn.

Haddii baaritaannada Curad-1 ay mustaqbalka xaqiijiyaan jiritaanka kayd shidaal oo ku filan in si dhaqaale ahaan macquul ah loo soo saaro, arrintaasi waxay Soomaaliya u furi kartaa fursado la xiriira maalgashiga, shaqo abuurka, kobaca adeegyada farsamada iyo kordhinta dakhliga dowladda.

Hase yeeshee, waxaa muhiim ah in la kala saaro sahminta shidaalka, xaqiijinta kaydka iyo bilaabidda wax-soo-saarka. Qodista ceelka iyo helitaanka muunado dhagaxyo ah waa qaybo ka mid ah geeddi-socodka sahminta; weli waxaa loo baahan yahay natiijooyin cilmiyeed iyo farsamo oo caddeeya in shidaal jiro, inta uu le’eg yahay iyo in soo saaristiisu dhaqaale ahaan faa’iido yeelan karto.

Sidoo kale, haddii shidaal la xaqiijiyo, waxaa xigi kara daraasado lagu qiimeeyo baaxadda kaydka, kharashka soo saarista, kaabeyaasha loo baahan yahay, ilaalinta deegaanka badda iyo hababka lagu maareynayo dakhliga ka soo xarooda kheyraadkaas.

Guddoomiyaha Hay’adda Batroolka Qaranka ayaa sheegay in la filayo in qodista Curad-1 ay gaarto bartilmaameedkeeda bisha Diseembar ee sannadkan, haddii aysan dhicin caqabado hor leh.

Muddada soo socota ayaa muhiim u noqon doonta uruurinta xogta dheeraadka ah, baaritaanka muunadaha dhagaxyada iyo qiimeynta natiijooyinka laga helayo lakabyada qoto dheer ee ceelka.

Sidaas darteed, indhaha ayaa lagu hayaa natiijada hawsha qodista iyo xogta rasmiga ah ee ay soo saari doonaan Hay’adda Batroolka Qaranka Soomaaliya iyo khubarada ka qayb qaadanaya hawlgalkan.

Ilaa laga helo natiijooyin rasmi ah oo xaqiijinaya jiritaanka iyo baaxadda kayd shidaal oo la soo saari karo, Curad-1 wuxuu ahaanayaa ceel sahmineed oo muhiim u ah baaritaanka suurtagalnimada kheyraadka shidaal ee ku jira biyaha Soomaaliya.