Dowlada Kenya oo War ka soo saartay dhismihii ku dumay Islii

Waxaa weli socda dadaallada gurmadka iyo baadi-goobka dadka la rumeysan yahay inay ku hoos jiraan burburka dhisme shalay ku dumay xaafadda Islii ee magaalada Nairobi, caasimadda dalka Kenya.

Wasiirka Arrimaha Gudaha Kenya, Kipchumba Murkomen, ayaa sheegay in kooxaha gurmadka ay xiriir la sameeyeen qaar ka mid ah dadka la rumeysan yahay inay ku hoos jiraan burburka dhismaha, kuwaas oo la sheegay inay weli nool yihiin.

Wasiirka ayaa xaqiijiyay in ilaa toddobo qof la la’yahay, iyadoo kooxaha badbaadada ay dadaal xooggan ugu jiraan sidii dadkaas looga soo saari lahaa burburka iyagoo nool.

Murkomen ayaa sheegay in xogta laga helayo kooxaha gurmadka, oo ay ku jiraan hay’adaha dowladda ee heer qaran iyo heer gobol iyo Laanqayrta Cas, ay rajo gelisay dadaallada lagu baadi-goobayo dadka maqan.

“Kooxaha badbaadada waxay noo sheegeen in toddobo qof la la’yahay. Warka wanaagsan ayaa ah in xiriir lala sameeyay qaar ka mid ah dadka ku jira burburka hoostiisa ee weli nool. Waxaa la sameynayaa dadaal kasta oo lagu doonayo in iyagoo nool looga soo saaro goobta,” ayuu yiri wasiirku.

Wuxuu intaas ku daray in xiriirka lala sameeyay dadka ku hoos jira burburka uu sare u qaaday rajada laga qabo in la badbaadiyo, inkasta oo hawsha gurmadku ay tahay mid adag oo u baahan taxaddar dheeraad ah.

Wasiirka Arrimaha Gudaha Kenya ayaa ugu baaqay muwaadiniinta dalkaas iyo dadka deggan xaafadda Islii ee ay ka maqan yihiin ehelkooda, kuwaas oo ka cabsi qaba inay ku hoos jiraan burburka dhismaha, inay la xiriiraan lambarka gurmadka ee 1199 si ay u diiwaangeliyaan dadka maqan.

Wuxuu sheegay in xogta laga helayo qoysaska ay muhiim u tahay hawlgallada socda, maadaama ay kooxaha gurmadka ka caawin karto inay ogaadaan tirada dadka laga yaabo inay ku hoos jiraan dhismaha iyo cidda weli la baadi-goobayo.

Dowladda Kenya ayaa sheegtay in mudnaanta koowaad la siinayo badbaadinta dadka, iyadoo kooxaha gurmadka la siinayo taageerada ay u baahan yihiin si ay u sii wadaan baadi-goobka.

Dhanka kale, Murkomen ayaa sheegay in baaritaanno lagu ogaanayo sababta keentay burburka dhismaha ay socdaan, isla markaana ay baaritaanka ka qayb qaadanayaan hay’ado kala duwan.

Wuxuu xusay in dowladda ay doonayso in si faahfaahsan loo ogaado duruufaha keenay shilka, iyadoo la hubinayo in baaritaannada ay u dhacaan si waafaqsan nidaamka sharciga.

Si kastaba ha ahaatee, wasiirku wuxuu carrabka ku adkeeyay in waqtigan aan diiradda la saarin oo keliya sababta burburka, balse mudnaanta koowaad ay tahay badbaadinta dadka laga yaabo inay weli nool yihiin.

Burburka dhismahan ayaa walaac ka abuuray xaafadda Islii, oo ka mid ah goobaha mashquulka badan ee Nairobi, waxaana dadka deegaanka iyo qoysaska ay eheladoodu maqan yihiin ay si dhow ula socdaan xaaladda gurmadka.

Dadaallada badbaadinta ayaa sii socda, iyadoo rajada ugu weyn ay tahay in dadka ku hoos jira burburka laga soo saaro iyagoo nool, halka natiijada baaritaanka la filayo inay iftiimiso sababta keentay dhacdadan.

Wasiirka Arrimaha Gudaha Kenya, Kipchumba Murkomen, ayaa sheegay in howlaha samatabixinta dadka ku hoos jira dhismaha ku dumay xaafadda Islii ee magaalada Nairobi ay u baahan yihiin khibrad iyo farsamo sare, maadaama goobta burburku ay tahay mid halis badan.

Murkomen ayaa sheegay in burburka dhismaha uu weli yaallo goobta, taas oo caqabad ku ah dadaallada lagu raadinayo dadka la rumeysan yahay inay ku hoos jiraan, loona baahan yahay in si taxaddar leh loo wajaho howlgalka si aanay khatar dheeraad ah u gelin kooxaha gurmadka iyo dadka la baadi-goobayo.

“Waa howlgal badbaado oo halistiisa leh. Sida aad aragtaan, burburku weli goobta ayuu yaallaa, waana aag aad u halis badan. Waxay u baahan tahay aqoon iyo farsamo badan si loo xalliyo,” ayuu yiri wasiirku.

Wuxuu xusay in kooxaha gurmadka ay u baahan yihiin khubaro leh aqoon farsamo oo ku saabsan burburka dhismayaasha, si loo xaqiijiyo in howlaha samatabixintu u dhacaan si ammaan ah, isla markaana fursad loo helo badbaadinta dadka laga yaabo inay weli nool yihiin.

Dhanka kale, wasiirka ayaa ka digay in tallaabo sharci ah laga qaadi doono dadka iyo mas’uuliyiinta bixiya ruqsadaha dhismayaasha aan buuxin heerarka iyo shuruudaha dhismaha ee looga baahan yahay dalka Kenya.

Wuxuu sheegay in baaritaanno lagu ogaanayo sababta keentay burburka dhismaha ay socdaan, isla markaana lala xisaabtami doono cid kasta oo lagu helo inay mas’uul ka ahayd dayacaad ama jebinta shuruucda la xiriirta dhismaha.

Hadalka wasiirka ayaa imanaya iyadoo weli ay socdaan dadaallada lagu baadi-goobayo dadkii la la’yahay, kuwaas oo la rumeysan yahay inay ku hoos jiraan burburka. Dowladda Kenya ayaa sheegtay in mudnaanta koowaad ay tahay badbaadinta dadka, iyadoo baaritaanno gaar ah lagu samayn doono sababta dhismaha u dumay iyo cidda ka mas’uulka ah.

Wasiirka Arrimaha Gudaha Kenya, Kipchumba Murkomen, ayaa sheegay in lala xisaabtami doono injineerrada, farsamayaqaannada iyo mas’uuliyiinta kale ee lagu helo inay qayb ka ahaayeen oggolaanshaha dhismayaal aan buuxin heerarka badbaadada, kaddib burburkii dhismaha ku dumay xaafadda Islii ee magaalada Nairobi.

Murkomen ayaa sheegay in waaxaha dowladda ee heer qaran iyo heer gobol ay waajib ku tahay inay qiimeeyaan xaaladda dhismayaasha, si loo xaqiijiyo inay waafaqsan yihiin heerarka farsamo iyo shuruudaha badbaadada ka hor inta aan loo oggolaan inay shaqeeyaan.

Wasiirka ayaa si gaar ah uga digay xirfadlayaasha bixiya warbixinno sheegaya in dhismayaashu ammaan yihiin, iyagoo og inaysan buuxin shuruudaha looga baahan yahay.

“Waxaa muhiim ah in waaxaha ku shaqada leh ee heer qaran iyo heer gobol ay qiimeeyaan dhismayaasha. Dadka qiimeeya dhismayaasha oo caddeeya inay ammaan yihiin, iyagoo og inay ka hooseeyaan heerarka loo baahan yahay, waa in xirfaddooda tallaabo laga qaadaa, lagana mamnuucaa inay dalka ka shaqeeyaan,” ayuu yiri Murkomen.

Wuxuu intaas ku daray in injineerrada, farsamayaqaannada dhismaha iyo cid kasta oo kale oo mas’uul ka ah shaqadaas ay wajihi doonaan tallaabooyin sharci iyo kuwo xirfadeed, haddii baaritaannadu caddeeyaan inay ku lug lahaayeen khaladaadkii sababay burburka.

Hadalkan ayaa muujinaya in baaritaanka burburka dhismaha uusan ku koobnaan doonin oo keliya sababta farsamo ee keentay inuu dumay, balse sidoo kale la eegi doono cidda bixisay oggolaanshaha dhismaha iyo mas’uuliyiintii xaqiijisay badbaadadiisa.

67 qof oo dhismaha ka shaqeynayay ayaa badbaaday

Dhanka kale, wasiirka ayaa sheegay in 67 qof oo ka shaqeynayay dhismaha xilligii uu dumayay ay badbaadeen. Si kastaba ha ahaatee, waxaa la sheegay in hal qof oo ka mid ahaa shaqaalaha uu dhaawacmay, kaddibna loola cararay isbitaal si loogu daweeyo.

Xogtan ayaa timid iyadoo kooxaha gurmadka ay weli wadeen baadi-goobka dadka la rumeysan yahay inay ku hoos jiraan burburka dhismaha. Saraakiisha ayaa hore u sheegay in toddobo qof la la’yahay, isla markaana xiriir lala sameeyay qaar ka mid ah dadka laga cabsi qabo inay ku hoos jiraan burburka iyagoo nool.

Murkomen ayaa sheegay in hawlgallada samatabixintu ay u baahan yihiin aqoon farsamo iyo taxaddar dheeraad ah, maadaama goobtu ay weli tahay meel halis ah oo ay ka dhici karaan burburro kale.

Wasiirka ayaa sidoo kale shaaciyay in 11 dukaan oo ku yaallay qaybaha hoose ee dhismaha ay shaqeynayeen markii uu dhismuhu dumayay.

Arrintan ayaa kordhisay walaaca laga qabo tirada dadka laga yaabo inay ku sugnaayeen gudaha dhismaha xilliga shilka, maadaama dukaamadu ay qayb ka ahaayeen goobaha ganacsi ee dhismaha.

Kooxaha gurmadka ayaa sii wada baaritaanka burburka, iyagoo isku dayaya inay ogaadaan in dad kale ay ku jiraan qaybaha dumay, halka dowladda Kenya ay sheegtay in baaritaan lagu ogaanayo sababta dhismaha u dumay iyo cid kasta oo mas’uuliyad ku leh uu socdo.

Dowladda ayaa mudnaan siinaysa badbaadinta dadka iyo xaqiijinta in aanay dhicin khatar kale, iyadoo la filayo in natiijada baaritaanku iftiimiso xaaladda dhismaha, heerka uu u waafaqsanaa shuruudaha badbaadada iyo mas’uuliyadda hay’adaha iyo xirfadlayaasha ku lugta lahaa.